
Khi nhập khẩu hàng hóa bằng đường biển, FOB và CIF là hai điều kiện giao hàng thường xuất hiện trong báo giá của nhà cung cấp. Tuy nhiên, giá CIF đã bao gồm cước vận tải biển và bảo hiểm không có nghĩa là người bán chịu mọi rủi ro cho đến khi hàng về cảng đích. Tương tự, chọn FOB cũng không mặc nhiên đồng nghĩa với chi phí cao hơn.
Vậy FOB vs CIF khác nhau như thế nào, điều kiện nào tiết kiệm hơn và doanh nghiệp nên chọn phương án nào khi nhập hàng?
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ trách nhiệm của người mua và người bán, cách chuyển giao rủi ro, các khoản phí cần kiểm tra và cách so sánh báo giá theo Incoterms® 2020.
FOB và CIF là hai điều kiện giao hàng thuộc Incoterms® 2020 của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), được sử dụng cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa. Hai điều kiện này quy định trách nhiệm của người mua và người bán về việc giao hàng, thu xếp vận tải, chi phí và chuyển giao rủi ro.
FOB (Free On Board) là điều kiện giao hàng lên tàu tại cảng đi được chỉ định.
Theo FOB Incoterms® 2020, người bán có trách nhiệm giao hàng lên con tàu do người mua chỉ định tại cảng xếp hàng đã thỏa thuận. Người bán thực hiện thủ tục xuất khẩu và chịu các chi phí thuộc trách nhiệm của mình cho đến thời điểm giao hàng theo quy tắc FOB.
Khi hàng đã được xếp lên tàu, rủi ro mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa chuyển từ người bán sang người mua. Người mua chịu trách nhiệm thu xếp và thanh toán cước vận tải biển chính, đồng thời tự quyết định việc mua bảo hiểm hàng hóa nếu cần.
Ví dụ: Một doanh nghiệp Việt Nam nhập khẩu linh kiện từ Trung Quốc theo điều kiện FOB Shanghai, China, Incoterms® 2020. Người bán chịu trách nhiệm giao hàng lên tàu tại cảng Thượng Hải và làm thủ tục xuất khẩu. Người mua thu xếp cước biển từ Thượng Hải về cảng đích tại Việt Nam và xử lý các nghĩa vụ nhập khẩu của mình.
CIF (Cost, Insurance and Freight) là điều kiện bao gồm giá hàng, cước vận tải biển và bảo hiểm hàng hóa theo nghĩa vụ của người bán.
Theo CIF Incoterms® 2020, người bán phải giao hàng lên tàu tại cảng đi, hoàn thành thủ tục xuất khẩu, thu xếp và thanh toán cước vận tải đến cảng đích được chỉ định, đồng thời mua bảo hiểm hàng hóa theo mức bảo hiểm tối thiểu mà quy tắc CIF yêu cầu.
Điểm cần đặc biệt lưu ý là rủi ro vẫn chuyển sang người mua khi hàng được xếp lên tàu tại cảng đi, không phải khi hàng cập cảng đích. Việc người bán trả cước biển và mua bảo hiểm đến cảng đích không đồng nghĩa với việc người bán chịu rủi ro vận chuyển cho đến khi hàng đến nơi.
Ví dụ: Doanh nghiệp Việt Nam mua linh kiện theo CIF Cat Lai Port, Vietnam, Incoterms® 2020. Người bán thu xếp và thanh toán cước biển cùng bảo hiểm theo yêu cầu của CIF đến cảng Cát Lái. Người mua vẫn chịu rủi ro hàng hóa sau thời điểm giao hàng theo CIF và thực hiện thủ tục nhập khẩu, thuế cùng các nghĩa vụ liên quan tại Việt Nam.
Bảng dưới đây tóm tắt các điểm khác biệt chính giữa FOB và CIF theo Incoterms® 2020.
|
Tiêu chí |
FOB |
CIF |
|
Tên đầy đủ |
Free On Board |
Cost, Insurance and Freight |
|
Phương thức vận tải |
Đường biển, đường thủy nội địa |
Đường biển, đường thủy nội địa |
|
Địa điểm giao hàng |
Trên tàu tại cảng đi chỉ định |
Trên tàu tại cảng đi chỉ định |
|
Thời điểm chuyển giao rủi ro |
Khi hàng được xếp lên tàu tại cảng đi |
Khi hàng được xếp lên tàu tại cảng đi |
|
Thu xếp cước biển chính |
Người mua |
Người bán |
|
Thanh toán cước biển chính |
Người mua |
Người bán |
|
Bảo hiểm hàng hóa |
Không bắt buộc theo quy tắc FOB |
Người bán phải mua bảo hiểm theo mức tối thiểu của CIF |
|
Thủ tục xuất khẩu |
Người bán |
Người bán |
|
Thủ tục nhập khẩu |
Người mua |
Người mua |
|
Thuế nhập khẩu và các nghĩa vụ thuế liên quan |
Người mua |
Người mua |
|
Quyền lựa chọn hãng tàu |
Thông thường người mua thu xếp hãng tàu |
Thông thường người bán thu xếp hãng tàu |
|
Phù hợp khi |
Người mua muốn chủ động kiểm soát vận tải biển |
Người mua muốn người bán thu xếp cước biển và bảo hiểm tối thiểu |
Bảng so sánh dựa trên việc phân chia nghĩa vụ trong các quy tắc FOB và CIF của ICC. Chi phí cụ thể còn phụ thuộc vào hợp đồng, phạm vi dịch vụ, thỏa thuận riêng và các khoản phí thực tế phát sinh.
Đây là một trong những khác biệt quan trọng nhất khi so sánh FOB vs CIF.
Với FOB, người mua thường làm việc trực tiếp với hãng tàu hoặc đơn vị giao nhận để đặt chỗ, thương lượng cước biển và theo dõi lịch vận chuyển. Người mua có thể lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ dựa trên giá, lịch tàu, thời gian vận chuyển và chất lượng hỗ trợ.
Với CIF, người bán thu xếp và thanh toán cước vận tải biển đến cảng đích đã thỏa thuận. Điều này có thể thuận tiện cho người mua chưa có đối tác logistics hoặc chưa có nhiều kinh nghiệm tổ chức vận chuyển quốc tế.
Tuy nhiên, giá CIF do nhà cung cấp đưa ra không nhất thiết là phương án có tổng chi phí thấp nhất. Người mua vẫn cần kiểm tra các khoản phí tại cảng đến, phạm vi dịch vụ được bao gồm và các điều kiện vận chuyển liên quan.
Một hiểu lầm thường gặp là CIF khiến người bán chịu mọi rủi ro cho đến khi hàng cập cảng đích.
Trên thực tế, theo cả FOB và CIF, việc giao hàng và chuyển giao rủi ro xảy ra khi hàng đã được xếp lên tàu tại cảng đi theo quy tắc tương ứng.
Điểm khác biệt là CIF yêu cầu người bán thu xếp cước biển và bảo hiểm đến cảng đích, trong khi FOB giao trách nhiệm thu xếp cước biển chính cho người mua.
Nếu hàng hóa bị hư hỏng hoặc mất mát trong hành trình sau khi rủi ro đã chuyển giao, việc xác định quyền lợi và trách nhiệm sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân, hợp đồng vận chuyển, điều khoản bảo hiểm và các chứng từ liên quan. Không thể kết luận rằng người bán CIF luôn phải bồi thường chỉ vì họ đã thanh toán cước biển.
Do đó, doanh nghiệp cần hiểu riêng hai khái niệm:
Chi phí vận chuyển: Bên nào có nghĩa vụ thu xếp và thanh toán theo điều kiện giao hàng.
Rủi ro hàng hóa: Bên nào chịu rủi ro mất mát hoặc hư hỏng từ thời điểm được quy định trong Incoterms.
Hai khái niệm này liên quan nhưng không đồng nhất.
Theo CIF Incoterms® 2020, người bán phải mua bảo hiểm hàng hóa đáp ứng mức bảo hiểm tối thiểu theo quy tắc CIF, thường tương ứng với Institute Cargo Clauses (C) hoặc điều khoản tương đương, trừ khi các bên có thỏa thuận phù hợp khác.
Mức bảo hiểm tối thiểu này không có nghĩa là mọi loại tổn thất đều được bảo hiểm. Phạm vi bồi thường còn tùy thuộc vào điều khoản, các trường hợp loại trừ, mức khấu trừ và hồ sơ yêu cầu bồi thường.
Nếu hàng hóa có giá trị cao, dễ vỡ, dễ hư hỏng hoặc có yêu cầu bảo quản đặc biệt, người mua nên kiểm tra:
Bản sao chứng từ hoặc giấy chứng nhận bảo hiểm.
Số tiền bảo hiểm và đồng tiền bảo hiểm.
Phạm vi rủi ro được bảo hiểm.
Các trường hợp loại trừ và mức khấu trừ.
Quy trình thông báo tổn thất và yêu cầu bồi thường.
Khả năng mua bổ sung bảo hiểm nếu mức bảo vệ tối thiểu không phù hợp.
Với FOB, người mua không có nghĩa vụ mua bảo hiểm theo chính quy tắc FOB, nhưng có thể chủ động mua bảo hiểm để bảo vệ lợi ích của mình trong hành trình vận chuyển.
Không có câu trả lời cố định rằng FOB luôn rẻ hơn CIF hoặc CIF luôn tiết kiệm hơn FOB. Muốn xác định phương án nào phù hợp, doanh nghiệp cần so sánh tổng chi phí dự kiến trên cùng một cơ sở.
Một báo giá FOB có thể có giá hàng thấp hơn nhưng người mua phải thanh toán thêm cước biển và bảo hiểm. Ngược lại, báo giá CIF đã bao gồm cước biển và bảo hiểm theo điều kiện CIF, nhưng vẫn có thể phát sinh phí tại cảng đến, chi phí xử lý chứng từ, vận chuyển nội địa và các khoản liên quan khác.
|
Khoản chi phí |
FOB |
CIF |
|
Giá hàng theo hợp đồng |
Theo báo giá FOB |
Theo báo giá CIF |
|
Chi phí tại đầu xuất thuộc nghĩa vụ người bán |
Thường đã được tính trong giá FOB theo phạm vi nghĩa vụ |
Thường đã được tính trong giá CIF theo phạm vi nghĩa vụ |
|
Cước vận tải biển chính |
Người mua thu xếp và thanh toán |
Người bán thu xếp và thanh toán |
|
Bảo hiểm theo quy tắc CIF |
Người mua tự cân nhắc |
Người bán phải thu xếp mức bảo hiểm tối thiểu |
|
Phí tại cảng đến |
Kiểm tra theo báo giá và hợp đồng |
Kiểm tra theo báo giá và hợp đồng |
|
Thủ tục nhập khẩu và thuế |
Người mua |
Người mua |
|
Vận chuyển từ cảng đến về kho |
Theo phương án logistics của người mua |
Theo phương án logistics của người mua, trừ khi có thỏa thuận dịch vụ khác |
Lưu ý: Bảng trên thể hiện cách phân chia trách nhiệm khái quát, không phải danh sách khẳng định mọi khoản phí đều được bao gồm trong giá hàng. Doanh nghiệp cần yêu cầu báo giá thể hiện rõ khoản nào đã bao gồm, khoản nào chưa bao gồm và khoản nào có thể phát sinh.
Giả sử doanh nghiệp nhập một lô hàng từ Trung Quốc về Việt Nam và nhận được hai báo giá. Các con số dưới đây chỉ là ví dụ giả định để minh họa cách tính, không phải giá cước thị trường.
Phương án A – FOB
Giá hàng theo điều kiện FOB: 20.000 USD
Cước biển do người mua thu xếp: 1.200 USD
Bảo hiểm do người mua tự mua: 100 USD
Phí tại cảng đến và các chi phí liên quan: 450 USD
Tổng chi phí của các khoản được liệt kê: 21.750 USD.
Phương án B – CIF
Giá hàng theo điều kiện CIF: 21.000 USD
Cước biển và bảo hiểm theo nghĩa vụ CIF: đã bao gồm trong giá CIF
Phí tại cảng đến và các chi phí liên quan: 450 USD
Tổng chi phí của các khoản được liệt kê: 21.450 USD.
Trong ví dụ này, CIF thấp hơn 300 USD. Tuy nhiên, nếu cước biển mà người mua thương lượng theo FOB thấp hơn, hoặc báo giá CIF có thêm các khoản chưa được thể hiện rõ, kết quả có thể thay đổi.
Để so sánh chính xác, hãy đưa các báo giá về cùng điều kiện: cùng loại hàng, số lượng, cảng đi, cảng đến, thời điểm vận chuyển, phạm vi phí, loại tiền tệ và mức bảo hiểm. Đồng thời, cần tính thêm thuế, chi phí thông quan và vận chuyển nội địa nếu mục tiêu là xác định tổng chi phí đưa hàng về kho.
FOB có thể phù hợp khi doanh nghiệp:
Có đơn vị giao nhận hoặc đội ngũ logistics hỗ trợ đặt chỗ và quản lý vận chuyển.
Muốn chủ động lựa chọn hãng tàu, lịch tàu và thương lượng cước biển.
Muốn so sánh nhiều phương án vận chuyển từ các nhà cung cấp logistics.
Có nhu cầu quản lý chặt chẽ lịch giao hàng và thông tin vận chuyển.
Có kế hoạch bảo hiểm hàng hóa theo phạm vi phù hợp với giá trị và đặc tính lô hàng.
Tuy nhiên, với hàng container, cần cân nhắc xem FCA có phù hợp hơn không. FOB được thiết kế cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa, với điểm giao hàng khi hàng được xếp lên tàu. Nếu người bán giao container cho hãng vận tải tại bãi container trước khi hàng được xếp lên tàu, FCA thường phù hợp hơn với điểm giao hàng thực tế.
CIF có thể phù hợp khi doanh nghiệp:
Muốn người bán thu xếp cước biển và bảo hiểm theo yêu cầu tối thiểu của CIF.
Chưa có nhiều kinh nghiệm đặt chỗ tàu quốc tế.
Muốn nhận báo giá bao gồm giá hàng, cước biển và bảo hiểm để thuận tiện dự toán.
Đã kiểm tra rõ các khoản phí tại cảng đến và phạm vi bảo hiểm.
Có thể phối hợp hiệu quả với người bán trong việc cung cấp chứng từ và xử lý các vấn đề phát sinh.
Dù chọn CIF, người mua vẫn nên kiểm tra nhà cung cấp dịch vụ vận tải, chứng từ bảo hiểm và các khoản phí không bao gồm trong báo giá. Việc người bán thanh toán cước biển không loại bỏ nhu cầu kiểm soát chi phí và rủi ro của người mua.
|
Nhu cầu của doanh nghiệp |
Phương án nên xem xét |
|
Muốn chủ động chọn hãng tàu và thương lượng cước biển |
FOB |
|
Muốn người bán thu xếp cước biển và bảo hiểm tối thiểu |
CIF |
|
Muốn so sánh tổng chi phí bằng nhiều báo giá |
Yêu cầu báo giá chi tiết cho cả hai phương án |
|
Nhập hàng container giao tại bãi trước khi lên tàu |
Cân nhắc FCA thay vì mặc định dùng FOB |
|
Hàng giá trị cao hoặc có rủi ro đặc thù |
Kiểm tra kỹ bảo hiểm và cân nhắc mua bảo hiểm bổ sung |
Không nên chọn điều kiện giao hàng chỉ dựa trên giá thấp nhất. Hãy đánh giá cả chi phí, mức độ chủ động, trách nhiệm, chứng từ và khả năng xử lý sự cố.
Trong hợp đồng, nên ghi cụ thể địa điểm hoặc cảng được chỉ định, kèm phiên bản quy tắc, ví dụ:
FOB Shanghai, China, Incoterms® 2020.
CIF Cat Lai Port, Vietnam, Incoterms® 2020.
Việc ghi rõ địa điểm giúp các bên xác định chính xác điểm giao hàng, phân chia chi phí và thời điểm chuyển giao rủi ro. ICC cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chỉ định địa điểm hoặc cảng cụ thể khi sử dụng Incoterms.
Giá CIF thường bao gồm giá hàng, cước biển và bảo hiểm theo nghĩa vụ CIF. Nhưng doanh nghiệp vẫn cần kiểm tra các khoản phí tại cảng đến, thủ tục nhập khẩu, thuế và vận chuyển nội địa.
Nếu muốn biết chính xác ngân sách nhập hàng, hãy yêu cầu báo giá theo phạm vi dịch vụ rõ ràng, thay vì chỉ so sánh con số FOB hoặc CIF trên hóa đơn thương mại.
Khi nhận báo giá CIF, người mua nên xác minh:
Cước biển đã bao gồm đến đúng cảng đích chưa.
Phí xử lý tại cảng đến và phí chứng từ do bên nào chịu.
Có khoản phí phát sinh theo điều kiện vận chuyển hay không.
Thời gian miễn lưu container, lưu bãi và các mức phí khi quá thời hạn.
Đơn vị nào sẽ phát hành chứng từ và hỗ trợ xử lý khi có vấn đề.
Các khoản phí cụ thể phụ thuộc vào hãng tàu, cảng, loại hàng và thỏa thuận dịch vụ. Vì vậy, cần kiểm tra bằng báo giá thực tế của lô hàng.
Với CIF, đừng chỉ dừng lại ở thông tin “đã bao gồm bảo hiểm”. Hãy xác nhận chứng từ bảo hiểm, phạm vi bảo hiểm, số tiền bảo hiểm và quy trình yêu cầu bồi thường.
Với FOB, người mua cần cân nhắc thời điểm rủi ro chuyển giao và chủ động thu xếp bảo hiểm nếu muốn có phạm vi bảo vệ phù hợp.
Ngoài ra, cần kiểm tra sự thống nhất giữa hợp đồng mua bán, hóa đơn thương mại, packing list, vận đơn và các chứng từ liên quan khác.
Incoterms phân chia một số nghĩa vụ, chi phí và rủi ro giữa người mua và người bán; không tự quyết định mọi điều khoản của hợp đồng. Ví dụ, việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa và thời điểm thanh toán cần được quy định trong hợp đồng mua bán riêng.
Do đó, doanh nghiệp nên xem điều kiện FOB hoặc CIF là một phần trong kế hoạch quản lý giao dịch, không phải sự thay thế cho việc rà soát toàn bộ hợp đồng.
Không. Theo FOB Incoterms® 2020, người mua có trách nhiệm thu xếp và thanh toán cước vận tải biển chính. Người bán chịu các nghĩa vụ và chi phí thuộc phạm vi của mình cho đến khi giao hàng lên tàu tại cảng đi.
Không. CIF không mặc nhiên bao gồm thuế nhập khẩu hoặc toàn bộ chi phí thông quan nhập khẩu tại nước đến. Người mua thường chịu trách nhiệm làm thủ tục nhập khẩu và thực hiện nghĩa vụ thuế liên quan.
Không. Theo CIF Incoterms® 2020, rủi ro chuyển từ người bán sang người mua khi hàng được xếp lên tàu tại cảng đi. Người bán thanh toán cước vận tải và thu xếp bảo hiểm theo yêu cầu CIF đến cảng đích, nhưng điều này không làm thay đổi điểm chuyển giao rủi ro.
Không nhất thiết. CIF yêu cầu người bán mua bảo hiểm theo mức tối thiểu của quy tắc CIF, trừ khi các bên thỏa thuận phù hợp khác. Người mua nên kiểm tra điều khoản bảo hiểm và cân nhắc phạm vi bổ sung nếu cần.
FOB và CIF chỉ dành cho vận tải đường biển và đường thủy nội địa. Tuy nhiên, khi hàng container được giao cho hãng vận tải tại bãi container trước khi xếp lên tàu, FCA thường có thể phù hợp hơn với điểm giao hàng thực tế. Doanh nghiệp nên lựa chọn điều kiện dựa trên cách thức bàn giao hàng, không chỉ dựa vào thói quen thương mại.
Điều này phụ thuộc vào giá hàng, cước biển, các khoản phí tại cảng đến, phạm vi bảo hiểm và khả năng quản lý vận chuyển của doanh nghiệp. Nên yêu cầu báo giá chi tiết theo cả FOB và CIF, sau đó so sánh tổng chi phí trên cùng một phạm vi dịch vụ trước khi quyết định.
Khi nhập khẩu hàng hóa, việc chọn FOB hay CIF chỉ là bước đầu. Để kiểm soát ngân sách và hạn chế các khoản chi phí không dự kiến, doanh nghiệp cần xem xét đồng thời cước biển, phí tại cảng đi và cảng đến, chứng từ, thủ tục thông quan và vận chuyển nội địa.
VICO Logistics có thể hỗ trợ doanh nghiệp trao đổi về phương án vận chuyển, rà soát phạm vi báo giá và xác định các khoản chi phí cần làm rõ trước khi chốt lô hàng.
Khi gửi yêu cầu báo giá, doanh nghiệp nên chuẩn bị:
Tên hàng và đặc tính hàng hóa.
Số lượng, trọng lượng và kích thước.
Địa chỉ hoặc cảng đi, cảng đến.
Điều kiện giao hàng nhà cung cấp đang chào: FOB hay CIF.
Thời gian dự kiến xuất hàng.
Yêu cầu đặc biệt về bảo hiểm, bảo quản hoặc giao hàng.
Bạn đang có báo giá FOB hoặc CIF và chưa chắc phương án nào tối ưu hơn? Hãy liên hệ VICO Logistics để trao đổi về tuyến vận chuyển, phạm vi dịch vụ và các khoản chi phí cần kiểm tra trước khi quyết định.
Lựa chọn đúng điều kiện giao hàng giúp doanh nghiệp chủ động hơn về ngân sách, rủi ro và kế hoạch nhập khẩu.
Các giải pháp vận tải quốc tế và chuỗi cung ứng chuyên nghiệp được thiết kế riêng cho doanh nghiệp của bạn.
Nhận báo giá ngay ↗Hotline / Zalo
(+84) 901 877 108WeChat (VN/EN)
miauyen1577Zalo
Hotline văn phòng
(+852) 3759 9300ID WeChat
Schyler_skylarThành viên cấp cao của các hiệp hội logistics và thương mại quốc tế: Eurocham, JCtrans, VICOFA, VITAS và nhiều hiệp hội khác.